Uit de registers van de firma Belpaire valt heel wat te leren over de loon- en arbeidsvoorwaarden rond 1910. Vooreerst willen wij duidelijk stellen dat Belpaire beslist geen slecht voorbeeld was van sociaal beleid; een respectabel aantal van de medewerkers zijn er aan het werk gebleven tot hun pensioen, tot hun dood of tot de sluiting van de fabriek. Europa beleefde woelige tijden: het marxisme werd stilaan verspreid, de encycliek van paus Leo XIII probeerde de sociale eisen van het opkomend socialisme bij te benen, de eerste wereldoorlog was in de maak.

Enkele feiten kunnen dit tijdsbeeld illustreren:

  • 3 januari: algemene mijnstaking in Groot-Brittannië, voor de 8-urendag;
  • 10 januari: bouwstaking in Nederland wordt algemeen;
  • 16 april: in Duitsland sluiten de werkgeversorganisaties meer dan 200.000 werknemers uit als reactie op mislukkende loononderhandelingen; het conflict eindigt op 9 juni met een loonsverhoging en dagen van 9,5 u.
  • 2 juli: in Parijs wordt hevig gedemonstreerd na een openbare terechtstelling.

In dit woelige klimaat geeft het genoemde loonregister een beeld van rust en regelmaat. De meeste arbeiders hebben een gemiddelde van 60 uur per week. Zij werken 10 u. per dag tegen 0,31 tot 0,37 frank per uur. De werkdag loopt van 7 tot 12 en van 13 tot 18.30, met 2 keer een onderbreking van een kwartier. De voerman wordt per dag betaald (2,57 frank) maar hij werkt zeven dagen per week. “Hij ontvangt geen loon voor overwerk in ’t voeren”. Die zevendagenweek voor de voerman alleen houdt waarschijnlijk verband met het feit dat zijn paard ook op zondag moest eten.

De mannelijke bediende presteert 8,75 u. gedurende 300 dagen per jaar en krijgt 0,65 fr./u. Emerence, de vrouwelijke “schrijfster” mag na 7 u. werken al naar huis; zij verdient 0,42 fr./u. Zij mag verlof nemen op “alle heiligendagen als het mogelijk is”. Het eerste overuur wordt een kwart meer betaald, het tweede de helft meer. In week 42 heeft een arbeider een ongeval “zonder vergoeding”. Het betreft waarschijnlijk geen arbeidsongeval, want wat later krijgt voornoemde Emerence een half loon uitgekeerd tijdens haar afwezigheid wegens ongeval.

Dit is trouwens ook de periode van de opkomende sociale zekerheid. Getuige daarvan de vermelding in het loonregister: “deze staat is opgezonden den...”.